รอก (Pulley)

        รอก มีลักษณะเป็นล้อที่มีร่องตรงกลางสำหรับคล้องเชือก ส่วนใหญ่นิยมใช้รอกในการยกของที่มีน้ำหนักมากขึ้นสู่ที่สูงเพื่อช่วยผ่อนแรงและอำนวยความสะดวกแก่ผู้ใช้งาน รอกที่ใช้กันทั่วไปจะมี 2 ประเภท ได้แก่ รอกเดี่ยว และ รอกพวง

ภาพที่ 6.20  รอกชนิดต่าง ๆ
ที่มา : http://www.kksci.com

        รอกเดี่ยว คือรอกที่ใช้ในการทำงานเพียงตัวเดียว ส่วน รอกพวง คือรอกตั้งแต่ 2 ตัว ขึ้นไปมาต่อกัน มีลักษณะเป็นพวง เพื่อให้ทำงานร่วมกันเป็นระบบ

หน้าที่การทำงานของรอก

        1. ผ่อนแรง เราจะใช้รอกพวงช่วยผ่อนแรงในการเคลื่อนย้ายวัตถุที่มีน้ำหนักมาก เช่น การเคลื่อนย้ายวัสดุก่อสร้าง การเคลื่อนย้ายสิ่งของในโรงงาน ซึ่งประสิทธิภาพในการผ่อนแรงของรอกพวงขึ้นอยู่กับจำนวนรอกและลักษณะการนำรอกมาต่อกัน ถ้าหากต้องการผ่อนแรงมากจะต้องใช้รอกมากขึ้นตามไปด้วย ภายในคลังสินค้าของโรงงานจะใช้รอกพวงติดบนคานเพื่อเคลื่อนย้ายสิ่งของ

ภาพที่ 6.21  การใช้งานรอกพวงเพื่อผ่อนแรงในคลังสินค้า
ที่มา : http://2.bp.blogspot.com

รถเครนใช้รอกพวงในการเคลื่อนย้ายวัสดุก่อสร้าง

ภาพที่ 6.22  การใช้งานรอกพวงเพื่อยกสิ่งของ
ที่มา : http://www.oho4sale.com

การผ่อนแรงของรอกพวง

        หากใช้รอก 2 ตัวต่อกันเป็นรอกพวงจะสามารถผ่อนแรงได้ครึ่งหนึ่งของน้ำหนักวัตถุ เช่น ถ้าวัตถุมีน้ำหนัก 20 กก. เราจะออกแรงดึงเท่ากับการดึงของ 10 กก.

        หากใช้รอก 4 ตัวต่อกันเป็นรอกพวง จะสามารถผ่อนแรงได้หนึ่งในสี่ส่วนของน้ำหนักวัตถุ เช่น ถ้าวัตถุมีน้ำหนัก 20 กก. เราจะออกแรงดึงเท่ากับการดึงของ 5 กก.

        2. การอำนวยความสะดวกและทำให้เกิดการเคลื่อนที่ลักษณะต่าง ๆ
             2.1 การเคลื่อนที่ในแนวดิ่ง รอกทำให้เกิดการเคลื่อนที่ตามแนวเส้นตรงตั้งฉากกับพื้นและช่วยอำนวยความสะดวกในการยกสิ่งของขึ้นสู่ที่สูง เช่น การใช้รอกลำเลียงวัสดุก่อสร้างขึ้นสู่ที่สูง การชักธงชาติขึ้นสู่ยอดเสาโดยผ่านรอก

ภาพที่ 6.23  การใช้รอกเพื่อทำให้เกิดการเคลื่อนที่ในแนวดิ่ง
ที่มา : http://f.ptcdn.info

               2.2 การเคลื่อนที่ในแนวราบ รอกทำให้เกิดการเคลื่อนที่ตามแนวเส้นตรงขนานกับพื้น เช่น การเคลื่อนที่ของกระเช้าไฟฟ้า สายพานลำเลียงกระเป๋า

ภาพที่ 6.24  การใช้รอกเพื่อทำให้เกิดการเคลื่อนที่ในแนวราบ
ที่มา : http://mw2.google.com

               2.3 การเคลื่อนที่เป็นวงกลม รอกทำให้การเคลื่อนที่ตามเส้นรอบวงกลม เช่น เครื่องซักผ้าใช้การทำงานของรอกควบคู่กับมอเตอร์เพื่อทำให้ถังซักผ้าหมุน

ภาพที่ 6.25  การใช้รอกเพื่อทำให้เกิดการเคลื่อนที่เป็นวงกลม

ที่มา :

http://www.newsrithong.com
  http://topicstock.pantip.com

               2.4 เปลี่ยนการเคลื่อนที่จากการหมุนเป็นแนวเส้นตรง เช่น การใช้รอกม้วนสายวัดเข้าไปเก็บในตลับเมตร การม้วนสายเบ็ดตกปลาโดยใช้รอกหมุน

ภาพที่ 6.26  การใช้รอกเพื่อทำให้เกิดการเคลื่อนที่จากการหมุนเป็นแนวเส้นตรงของเบ็ดตกปลา
ที่มา : http://www.tokpla.net:
 
ภาพที่ 6.27  ลักษณะรอกในเบ็ดตกปลา
ที่มา : http://file.giggog.com
 

      จะเห็นได้ว่ารอกเป็นอุปกรณ์สำคัญชนิดหนึ่ง ที่ช่วยทำให้สิ่งของเครื่องใช้มีประสิทธิภาพในการทำงานมากขึ้น โดยเฉพาะการนำรอกไปช่วยในการผ่อนแรงของมนุษย์ และยังมีสิ่งของเครื่องใช้อีกหลายอย่างที่ใช้กลไกของรอกอำนวยความสะดวกในการทำงานในลักษณะต่าง ๆ กัน เช่น ลิฟต์ใช้รอกช่วยในการเคลื่อนที่ขึ้น – ลง สลับไปมา สายพานลำเลียงกระเป๋า ในสนามบินใช้รอกเป็นกลไกในการหมุนสายพาน กระเช้าไฟฟ้าใช้รอกในการเคลื่อนที่ ม่านแบบมู่ลี่ ตลับเมตร เป็นต้น

ภาพที่ 6.28  รอกสำหรับเปิด ปิดมู่ลี่
ที่มา : http://www.allbamboo.co.th

ภาพที่ 6.29  ตลับเมตร
ที่มา : https://www.ktw.co.th